Khi đời sống hôn nhân không thể tiếp tục nhưng một bên không đồng ý ly hôn, người còn lại có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết theo thủ tục ly hôn đơn phương. Tuy nhiên, Tòa án không tự động chấp nhận mọi yêu cầu mà sẽ xem xét căn cứ ly hôn, chứng cứ, quyền nuôi con, tài sản và nghĩa vụ chung của vợ chồng. Từ ngày 01/7/2025, thẩm quyền sơ thẩm đối với vụ án hôn nhân và gia đình được chuyển sang Tòa án nhân dân khu vực. Vì vậy, người thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương 2026 cần xác định đúng Tòa án, chuẩn bị đủ hồ sơ và trình bày rõ yêu cầu ngay từ đầu để hạn chế việc sửa đổi hoặc chuyển đơn.
Ly hôn đơn phương là gì?
Ly hôn đơn phương là trường hợp chỉ một bên vợ hoặc chồng yêu cầu Tòa án chấm dứt quan hệ hôn nhân. Người còn lại có thể không đồng ý ly hôn, không ký đơn, không hợp tác hoặc đang có tranh chấp về con chung, cấp dưỡng và tài sản.
Theo Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình, Tòa án giải quyết cho ly hôn khi hòa giải không thành và có căn cứ cho thấy:
- Vợ hoặc chồng có hành vi bạo lực gia đình, gây ảnh hưởng đến thể chất, tinh thần hoặc cuộc sống của người còn lại.
- Một bên vi phạm nghiêm trọng quyền và nghĩa vụ vợ chồng, làm cho hôn nhân rơi vào tình trạng trầm trọng.
- Đời sống chung không thể kéo dài, hai bên không còn quan tâm, chăm sóc hoặc thực hiện trách nhiệm với gia đình.
- Mục đích của hôn nhân không đạt được, chẳng hạn không còn tình nghĩa vợ chồng, không bình đẳng hoặc không tôn trọng lẫn nhau.
- Vợ hoặc chồng của người đã bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu giải quyết ly hôn.
Việc người còn lại không đồng ý hoặc không ký đơn không làm mất quyền yêu cầu ly hôn. Tuy nhiên, người khởi kiện phải cung cấp thông tin, tài liệu hoặc chứng cứ chứng minh tình trạng hôn nhân đã đáp ứng căn cứ luật định.
Những biểu hiện cho thấy hôn nhân đã trầm trọng
Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP hướng dẫn tình trạng hôn nhân trầm trọng có thể được thể hiện qua những trường hợp như:
- Vợ chồng không còn thương yêu, chăm sóc và giúp đỡ nhau.
- Một bên bỏ mặc hoặc không thực hiện trách nhiệm với gia đình.
- Vợ chồng đã sống ly thân trong thời gian dài.
- Một bên có quan hệ ngoại tình.
- Một bên xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc có hành vi bạo lực.
- Một bên phá tán tài sản gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ tài sản.
Tòa án sẽ đánh giá tổng thể diễn biến hôn nhân, mức độ mâu thuẫn và khả năng đoàn tụ. Vì vậy, chỉ trình bày rằng “không còn tình cảm” nhưng không nêu được nguyên nhân, thời điểm và tình trạng thực tế có thể khiến hồ sơ thiếu căn cứ.
Ai có quyền yêu cầu ly hôn đơn phương?
Vợ hoặc chồng đều có quyền tự mình yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn. Trong một số trường hợp đặc biệt, cha, mẹ hoặc người thân thích khác cũng có thể yêu cầu ly hôn khi một bên vợ chồng bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác, không thể nhận thức, làm chủ hành vi và đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình.
Người khởi kiện không cần có sự đồng ý hoặc chữ ký của người còn lại. Đơn ly hôn đơn phương chỉ cần chữ ký của người yêu cầu ly hôn.
Trường hợp chồng không được yêu cầu ly hôn
Người chồng không có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi người vợ:
- Đang mang thai.
- Đang trong thời gian sinh con theo hướng dẫn của pháp luật.
- Đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
Hạn chế này được áp dụng không phụ thuộc người vợ mang thai hoặc sinh con với ai. Trường hợp đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi cũng không phân biệt con đẻ hay con nuôi. Quy định trên chỉ hạn chế quyền yêu cầu của người chồng. Người vợ đang mang thai, sinh con hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi vẫn có quyền chủ động yêu cầu ly hôn nếu có nhu cầu.
Hồ sơ ly hôn đơn phương 2026 gồm những gì?
Một bộ hồ sơ ly hôn đơn phương thông thường gồm các giấy tờ sau:
- Đơn khởi kiện ly hôn: Nội dung cần trình bày thông tin vợ chồng, quá trình kết hôn, nguyên nhân mâu thuẫn và các yêu cầu cụ thể.
- Giấy chứng nhận kết hôn bản chính: Nếu bị mất hoặc người còn lại giữ giấy tờ, có thể xin bản sao trích lục tại cơ quan hộ tịch đã đăng ký kết hôn.
- Căn cước của người khởi kiện: Nộp bản sao chứng thực hoặc bản sao theo hướng dẫn của Tòa án.
- Thông tin cư trú của bị đơn: Có thể là xác nhận cư trú, thông tin nơi ở hiện tại hoặc tài liệu thể hiện nơi làm việc.
- Giấy khai sinh của con chung: Chuẩn bị đối với trường hợp có yêu cầu giải quyết quyền trực tiếp nuôi con và cấp dưỡng.
- Giấy tờ về tài sản: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe, sổ tiết kiệm, hợp đồng mua bán, hồ sơ góp vốn hoặc giấy tờ khác.
- Tài liệu về khoản nợ chung: Hợp đồng vay, giấy nhận nợ, sao kê ngân hàng, chứng từ trả nợ hoặc tài liệu xác định mục đích sử dụng khoản vay.
- Chứng cứ về mâu thuẫn: Biên bản làm việc của chính quyền, hồ sơ điều trị, hình ảnh, tin nhắn, ghi âm hợp pháp, lời khai của người làm chứng hoặc tài liệu khác.
Hồ sơ thực tế có thể được Tòa án yêu cầu bổ sung tùy vào nội dung tranh chấp. Người khởi kiện nên lập danh mục tài liệu, đánh số và giữ lại một bộ sao để theo dõi trong quá trình tố tụng.
Không có giấy tờ của người còn lại có ly hôn được không?
Người khởi kiện vẫn có thể thực hiện thủ tục khi không giữ căn cước, giấy tờ cư trú hoặc giấy chứng nhận kết hôn bản chính. Tuy nhiên, cần chủ động thu thập giấy tờ thay thế hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền cung cấp thông tin. Đối với giấy chứng nhận kết hôn, người yêu cầu có thể xin bản sao trích lục hộ tịch. Đối với thông tin cư trú của bị đơn, cần xác định được nơi cư trú, làm việc hoặc nơi cư trú cuối cùng để lựa chọn đúng Tòa án.
Nộp đơn ly hôn đơn phương ở đâu năm 2026?
Theo quy định đang áp dụng, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các tranh chấp về hôn nhân và gia đình. Mỗi Tòa án nhân dân khu vực phụ trách một phạm vi địa giới nhất định theo Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15. Về thẩm quyền theo lãnh thổ, người khởi kiện thường phải nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc.
Ví dụ, người vợ đang sống tại Hà Nội nhưng người chồng cư trú tại Hải Phòng thì hồ sơ thông thường phải nộp tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền đối với địa chỉ cư trú hoặc làm việc của người chồng. Vợ chồng có thể thỏa thuận bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi nguyên đơn cư trú hoặc làm việc giải quyết. Nếu không có thỏa thuận, nguyên tắc chung vẫn là nộp tại nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc.
Có thể nộp đơn bằng hình thức nào?
Người khởi kiện có thể lựa chọn một trong các phương thức:
- Nộp trực tiếp tại bộ phận tiếp nhận đơn của Tòa án.
- Gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính.
- Gửi trực tuyến qua cổng thông tin điện tử nếu Tòa án có triển khai và đáp ứng điều kiện tiếp nhận.
Khi nộp trực tiếp, người nộp nên yêu cầu cấp giấy xác nhận đã nhận đơn. Khi gửi qua bưu điện, cần sử dụng dịch vụ có mã vận đơn và lưu lại biên nhận để xác định thời điểm gửi hồ sơ.
Trình tự thủ tục ly hôn đơn phương 2026
Bước 1: Chuẩn bị đơn khởi kiện và tài liệu
Người yêu cầu cần xác định rõ ba nhóm vấn đề gồm quan hệ hôn nhân, con chung và tài sản. Nếu có khoản nợ, người khởi kiện phải trình bày rõ chủ nợ, số tiền, thời điểm vay và mục đích vay. Đơn khởi kiện nên ghi đầy đủ địa chỉ của bị đơn. Việc ghi sai hoặc không xác định được địa chỉ thường khiến Tòa án yêu cầu sửa đổi, bổ sung và kéo dài thời gian xử lý.
Bước 2: Nộp hồ sơ tại Tòa án có thẩm quyền
Sau khi tiếp nhận đơn, Tòa án kiểm tra nội dung và tài liệu kèm theo. Tòa án có thể yêu cầu người khởi kiện sửa đổi, bổ sung hồ sơ, chuyển đơn đến Tòa án khác hoặc trả lại đơn nếu không thuộc thẩm quyền.
Bước 3: Nộp tiền tạm ứng án phí
Nếu vụ án thuộc thẩm quyền, Thẩm phán sẽ thông báo cho người khởi kiện thực hiện thủ tục nộp tiền tạm ứng án phí. Trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được thông báo, người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí và giao lại biên lai cho Tòa án. Vụ án được thụ lý khi Tòa án nhận được biên lai, trừ trường hợp người khởi kiện được miễn hoặc không phải nộp tạm ứng án phí.
Bước 4: Tòa án thu thập chứng cứ và tiến hành hòa giải
Sau khi thụ lý, Tòa án gửi thông báo cho các bên và tiến hành xác minh, lấy lời khai, tiếp cận chứng cứ. Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, Tòa án tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải. Nếu hai bên đoàn tụ, người khởi kiện có thể rút đơn. Nếu đồng ý ly hôn và thỏa thuận được toàn bộ vấn đề, vụ án có thể được giải quyết trên cơ sở sự thỏa thuận của các bên.
Bước 5: Đưa vụ án ra xét xử
Nếu hòa giải không thành, Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử. Tại phiên tòa, Hội đồng xét xử xem xét căn cứ ly hôn, lời trình bày, chứng cứ và yêu cầu của từng bên. Việc bị đơn không đồng ý ly hôn không đồng nghĩa Tòa án phải bác yêu cầu. Khi có đủ căn cứ cho thấy hôn nhân đã trầm trọng và không thể kéo dài, Tòa án vẫn có thể quyết định cho ly hôn.
Bước 6: Nhận bản án và thực hiện quyền kháng cáo
Thời hạn kháng cáo đối với bản án sơ thẩm thông thường là 15 ngày kể từ ngày tuyên án. Với người vắng mặt, thời hạn được tính từ ngày nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết hợp lệ. Phần bản án không bị kháng cáo, kháng nghị sẽ có hiệu lực khi hết thời hạn luật định. Quan hệ hôn nhân chấm dứt từ thời điểm bản án ly hôn có hiệu lực pháp luật.
Ly hôn đơn phương mất bao lâu?
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án hôn nhân và gia đình thông thường là 04 tháng kể từ ngày thụ lý. Đối với vụ án phức tạp hoặc có trở ngại khách quan, thời hạn này có thể được gia hạn nhưng không quá 02 tháng. Sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử, Tòa án phải mở phiên tòa trong thời hạn 01 tháng. Trường hợp có lý do chính đáng, thời hạn mở phiên tòa có thể kéo dài đến 02 tháng.
Như vậy, một vụ ly hôn đơn phương không quá phức tạp thường kéo dài khoảng 04–06 tháng kể từ khi được thụ lý. Thời gian thực tế có thể lâu hơn khi:
- Không xác định được địa chỉ của bị đơn.
- Bị đơn cố tình vắng mặt hoặc không nhận văn bản tố tụng.
- Hai bên tranh chấp quyết liệt về quyền nuôi con.
- Có yêu cầu định giá nhà đất hoặc tài sản giá trị lớn.
- Phải xác minh tài khoản, thu nhập hoặc khoản nợ.
- Có người đang sinh sống ở nước ngoài.
- Bản án sơ thẩm bị kháng cáo hoặc kháng nghị.
Do đó, thời gian giải quyết không chỉ phụ thuộc vào lịch làm việc của Tòa án mà còn phụ thuộc vào tính đầy đủ của hồ sơ và mức độ hợp tác của các bên.
Án phí ly hôn đơn phương năm 2026
Đối với vụ án ly hôn không có tranh chấp tài sản, án phí dân sự sơ thẩm hiện nay là 300.000 đồng. Người khởi kiện phải chịu án phí ly hôn sơ thẩm, không phụ thuộc Tòa án chấp nhận hay không chấp nhận yêu cầu ly hôn. Nếu có tranh chấp tài sản, ngoài án phí ly hôn không có giá ngạch, các bên còn phải chịu án phí có giá ngạch tương ứng với giá trị phần tài sản được chia hoặc nghĩa vụ tài sản phải thực hiện.
Ngoài án phí, vụ án có tranh chấp tài sản có thể phát sinh chi phí:
- Định giá hoặc thẩm định giá tài sản.
- Xem xét, thẩm định tại chỗ.
- Giám định chữ ký hoặc tài liệu.
- Thu thập và sao chụp hồ sơ.
- Hợp pháp hóa lãnh sự, dịch thuật tài liệu nước ngoài.
Các chi phí này phụ thuộc từng hồ sơ và không nằm trong mức án phí ly hôn cơ bản.
Giải quyết quyền nuôi con khi ly hôn đơn phương
Cha mẹ có thể thỏa thuận người trực tiếp nuôi con, mức cấp dưỡng và phương thức thăm nom. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án quyết định căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Đối với con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Ý kiến của con là căn cứ quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định người trực tiếp nuôi dưỡng.
Tòa án thường xem xét toàn diện các tiêu chí:
- Khả năng trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con.
- Điều kiện về thời gian, thu nhập và nơi ở.
- Sự gắn bó của con với từng người.
- Mức độ quan tâm của cha, mẹ trong thời gian trước khi ly hôn.
- Khả năng bảo đảm môi trường sống và học tập ổn định.
- Khả năng bảo vệ con trước nguy cơ bị xâm hại.
- Nguyện vọng được sống cùng cha, mẹ hoặc anh chị em của con.
Người yêu cầu trực tiếp nuôi con nên chuẩn bị tài liệu chứng minh thu nhập, chỗ ở, thời gian chăm sóc, điều kiện học tập và quá trình thực tế nuôi dưỡng con. Chỉ chứng minh có thu nhập cao hơn bên còn lại chưa chắc đã đủ để được giao quyền trực tiếp nuôi con.
Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho ai?
Con dưới 36 tháng tuổi thường được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện chăm sóc hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con. Tòa án có thể không giao con nhỏ cho mẹ nếu người mẹ không thể tự chăm sóc bản thân, không có thời gian tối thiểu để trực tiếp chăm sóc con hoặc không có điều kiện thiết yếu để nuôi dưỡng con.
Mức cấp dưỡng nuôi con được xác định thế nào?
Cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng. Mức cấp dưỡng trước hết do hai bên thỏa thuận dựa trên nhu cầu thực tế của con và khả năng tài chính của người phải cấp dưỡng.
Khi không thỏa thuận được, Tòa án xem xét thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con. Theo hướng dẫn hiện hành, mức do Tòa án quyết định không thấp hơn một nửa mức lương tối thiểu vùng tại nơi người có nghĩa vụ cấp dưỡng cư trú cho mỗi tháng đối với mỗi người con.
Tài sản chung được chia thế nào khi ly hôn?
Vợ chồng được ưu tiên tự thỏa thuận việc phân chia tài sản. Nếu không thỏa thuận được và có yêu cầu, Tòa án sẽ xem xét giải quyết trong cùng vụ án ly hôn.
Nguyên tắc “chia đôi” không có nghĩa mỗi bên luôn nhận chính xác 50% giá trị tài sản. Tòa án còn xem xét:
- Hoàn cảnh của gia đình và từng người.
- Công sức đóng góp vào việc tạo lập và duy trì tài sản.
- Lao động nội trợ và chăm sóc gia đình.
- Lợi ích chính đáng trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp.
- Lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng.
- Nguồn gốc, thời điểm và quá trình hình thành tài sản.
Tài sản riêng của người nào về nguyên tắc vẫn thuộc quyền sở hữu của người đó. Tuy nhiên, người cho rằng tài sản đang tranh chấp là tài sản riêng phải cung cấp được tài liệu chứng minh.
Dịch vụ luật sư giải quyết ly hôn đơn phương tại Luật sư Minh Long
Ly hôn đơn phương thường phức tạp khi bên còn lại không hợp tác, che giấu tài sản, tranh chấp quyền nuôi con hoặc không xác định được nơi cư trú. Sự hỗ trợ của luật sư giúp người yêu cầu lựa chọn phương án phù hợp và bảo vệ quyền lợi trong từng giai đoạn.
Luật sư Minh Long cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ giải quyết ly hôn với các nội dung:
- Đánh giá căn cứ ly hôn: Phân tích tình trạng hôn nhân và khả năng Tòa án chấp nhận yêu cầu.
- Xác định đúng Tòa án: Kiểm tra nơi cư trú, làm việc của bị đơn và phạm vi thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực.
- Soạn hồ sơ: Chuẩn bị đơn khởi kiện, bản tự khai, yêu cầu nuôi con, cấp dưỡng và phân chia tài sản.
- Tư vấn chứng cứ: Hướng dẫn thu thập tài liệu về mâu thuẫn, thu nhập, tài sản và quá trình chăm sóc con.
- Bảo vệ quyền nuôi con: Xây dựng phương án chứng minh điều kiện trực tiếp nuôi dưỡng và mức cấp dưỡng phù hợp.
- Giải quyết tài sản và nợ chung: Xác định tài sản chung, tài sản riêng, nghĩa vụ tài chính và người có quyền lợi liên quan.
- Tham gia tố tụng: Luật sư đồng hành trong quá trình hòa giải, xét xử và xử lý kháng cáo khi cần thiết.
Mỗi vụ án hôn nhân có hoàn cảnh và chứng cứ khác nhau. Người đang có nhu cầu thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương 2026 nên được tư vấn trước khi nộp đơn, đặc biệt khi có con nhỏ, nhà đất, khoản vay hoặc yếu tố nước ngoài.
Thủ tục ly hôn đơn phương 2026 không phụ thuộc vào việc người còn lại có đồng ý hay ký đơn. Tuy nhiên, người yêu cầu phải nộp đúng Tòa án nhân dân khu vực, chứng minh căn cứ ly hôn và chuẩn bị đầy đủ tài liệu liên quan đến con chung, tài sản và nghĩa vụ tài chính.
Đối với những vụ án có tranh chấp quyền nuôi con, nhà đất, khoản nợ hoặc bị đơn không hợp tác, việc tham vấn luật sư từ đầu sẽ giúp hạn chế sai sót và xây dựng phương án bảo vệ quyền lợi hiệu quả. Quý khách có thể liên hệ Luật sư Minh Long để được kiểm tra hồ sơ, tư vấn hướng giải quyết và hỗ trợ trong suốt quá trình tố tụng.
