Giành quyền nuôi con khi ly hôn là một trong những vấn đề khiến nhiều cha mẹ lo lắng nhất khi quan hệ hôn nhân chấm dứt. Không ít người cho rằng bên có thu nhập cao hơn hoặc sở hữu nhiều tài sản hơn chắc chắn được giao con. Tuy nhiên, Tòa án không quyết định quyền nuôi con chỉ dựa vào điều kiện kinh tế. Theo quy định hiện hành, yếu tố được ưu tiên là quyền lợi về mọi mặt và sự phát triển ổn định của người con. Vì vậy, cha hoặc mẹ muốn trực tiếp nuôi con cần chuẩn bị chứng cứ toàn diện về thu nhập, chỗ ở, thời gian chăm sóc, môi trường giáo dục, tình cảm với con và khả năng bảo vệ con trước các nguy cơ xâm hại.
Giành quyền nuôi con khi ly hôn được hiểu như thế nào?
Giành quyền nuôi con là cách gọi phổ biến của việc một bên vợ hoặc chồng yêu cầu Tòa án giao con cho mình trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục sau khi ly hôn. Dù con được giao cho ai trực tiếp nuôi, cả cha và mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ đối với con. Người không trực tiếp nuôi con không bị chấm dứt quan hệ cha, mẹ, con mà vẫn phải cấp dưỡng, thăm nom và cùng bảo đảm quyền lợi hợp pháp của con.
Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 xác định ba nguyên tắc cơ bản:
- Ưu tiên sự thỏa thuận: Vợ chồng được quyền thỏa thuận người trực tiếp nuôi con, mức cấp dưỡng và quyền thăm nom.
- Tòa án quyết định khi có tranh chấp: Nếu hai bên không thỏa thuận được, Tòa án giao con cho một bên dựa trên quyền lợi về mọi mặt của con.
- Áp dụng quy định riêng theo độ tuổi: Con dưới 36 tháng tuổi thường được giao cho mẹ. Con từ đủ 7 tuổi trở lên phải được xem xét nguyện vọng.
Như vậy, pháp luật không đặt mục tiêu xác định cha hay mẹ là người “thắng” trong vụ việc. Mục tiêu chính là lựa chọn phương án nuôi dưỡng phù hợp nhất với lợi ích của trẻ.
Tòa án căn cứ vào đâu để giao quyền nuôi con?
Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao có hiệu lực từ ngày 1/7/2024 đã hướng dẫn cụ thể cách xác định “quyền lợi về mọi mặt của con”. Đây là căn cứ quan trọng khi giải quyết tranh chấp quyền nuôi con trong năm 2026.
Tòa án phải đánh giá khách quan và toàn diện bảy nhóm tiêu chí sau:
Điều kiện và khả năng chăm sóc của cha mẹ
Tòa án xem xét khả năng trực tiếp trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục con của từng người. Nội dung này còn bao gồm khả năng bảo vệ trẻ khỏi hành vi xâm hại, bóc lột hoặc môi trường sống không an toàn. Điều kiện kinh tế là một phần quan trọng nhưng không phải căn cứ duy nhất. Người có thu nhập cao nhưng thường xuyên đi công tác, không có thời gian chăm sóc hoặc giao toàn bộ trách nhiệm cho người khác chưa chắc có lợi thế.
Quyền duy trì quan hệ với cả cha và mẹ
Người trực tiếp nuôi con cần tạo điều kiện để trẻ duy trì quan hệ với người không trực tiếp nuôi. Việc cố tình chia cắt tình cảm, nói xấu người còn lại hoặc cản trở thăm nom có thể ảnh hưởng đến đánh giá của Tòa án. Một phương án nuôi con phù hợp cần bảo đảm trẻ được sống ổn định nhưng vẫn nhận được sự quan tâm của cả cha và mẹ.
Mức độ gắn bó giữa con với từng người
Tòa án có thể xem xét ai là người thường xuyên chăm sóc con trước khi ly hôn, trực tiếp đưa đón con đi học, chăm sóc khi con ốm hoặc đồng hành trong sinh hoạt hằng ngày. Sự gắn bó thực tế thường được chứng minh thông qua tài liệu, hình ảnh, tin nhắn, hồ sơ học tập, hồ sơ khám chữa bệnh hoặc lời khai của người có liên quan.
Sự quan tâm của cha mẹ đối với con
Việc chuyển tiền hoặc mua sắm cho con chưa phản ánh đầy đủ trách nhiệm chăm sóc. Tòa án còn xem xét thời gian đồng hành, cách giáo dục, sự quan tâm đến tâm lý và khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ.
Tính ổn định của môi trường sống và học tập
Tòa án ưu tiên phương án hạn chế xáo trộn nơi ở, trường học, sinh hoạt và các mối quan hệ xã hội của trẻ. Do đó, một bên dự kiến chuyển con đến nơi ở mới cần chứng minh môi trường mới an toàn, ổn định và không gây ảnh hưởng tiêu cực đến việc học tập hoặc tâm lý của con.
Nguyện vọng được sống cùng anh, chị, em
Trong gia đình có nhiều con, Tòa án xem xét nguyện vọng được sống cùng nhau của các con nhằm bảo đảm sự ổn định về tình cảm và tâm lý. Việc chia mỗi người nuôi một con không phải lúc nào cũng được chấp nhận. Tòa án sẽ cân nhắc hoàn cảnh cụ thể và lợi ích của từng trẻ.
Nguyện vọng của con về người trực tiếp nuôi
Nguyện vọng của con là căn cứ quan trọng, đặc biệt đối với trẻ từ đủ 7 tuổi. Tuy nhiên, ý kiến của con không phải yếu tố duy nhất quyết định kết quả. Tòa án phải xem xét nguyện vọng của trẻ cùng điều kiện chăm sóc, môi trường sống, sự gắn bó và các tiêu chí liên quan khác.
Điều kiện giành quyền nuôi con khi ly hôn
Muốn tăng khả năng được giao trực tiếp nuôi con, cha hoặc mẹ cần chứng minh mình có phương án chăm sóc phù hợp hơn với quyền lợi của trẻ.
Có thu nhập hợp pháp và ổn định
Người yêu cầu nuôi con cần chứng minh nguồn thu nhập đủ để đáp ứng những nhu cầu thiết yếu như:
- Chi phí ăn uống, quần áo và sinh hoạt hằng ngày.
- Học phí, sách vở và hoạt động giáo dục.
- Chi phí khám chữa bệnh, bảo hiểm và chăm sóc sức khỏe.
- Nhu cầu vui chơi, phát triển kỹ năng và tinh thần.
Không có quy định bắt buộc người nuôi con phải sở hữu nhà riêng hoặc có thu nhập cao hơn người còn lại. Vấn đề cốt lõi là nguồn thu nhập có ổn định, hợp pháp và đủ bảo đảm cuộc sống của trẻ hay không.
Có chỗ ở an toàn và phù hợp
Chỗ ở cần bảo đảm an toàn, vệ sinh, thuận lợi cho việc học tập và sinh hoạt của con. Người đang ở nhà thuê vẫn có thể được giao quyền nuôi con nếu hợp đồng thuê ổn định và điều kiện thực tế phù hợp. Ngược lại, việc sở hữu nhiều bất động sản không tạo lợi thế tuyệt đối nếu trẻ phải sống trong môi trường thiếu an toàn hoặc thường xuyên thay đổi nơi ở.
Có thời gian trực tiếp chăm sóc con
Tòa án đánh giá lịch làm việc, thời gian đưa đón con, khả năng chăm sóc khi con ốm và phương án hỗ trợ khi người nuôi con bận công việc. Sự hỗ trợ của ông bà hoặc người thân là yếu tố tích cực. Tuy nhiên, cha hoặc mẹ vẫn phải thể hiện khả năng trực tiếp thực hiện trách nhiệm nuôi dưỡng, không nên phụ thuộc hoàn toàn vào người khác.
Có nhân thân và lối sống phù hợp
Người có hành vi bạo lực gia đình, nghiện ma túy, thường xuyên đánh bạc, lạm dụng rượu bia hoặc vi phạm pháp luật có thể bị đánh giá không bảo đảm môi trường phát triển an toàn cho trẻ. Khi đưa ra thông tin bất lợi về bên còn lại, người yêu cầu phải có chứng cứ khách quan. Những lời trình bày không được kiểm chứng thường không đủ sức thuyết phục.
Có kế hoạch chăm sóc và giáo dục rõ ràng
Một phương án nuôi con cụ thể thường thuyết phục hơn việc chỉ khẳng định bản thân yêu thương con. Kế hoạch có thể thể hiện:
- Con sẽ sinh sống tại đâu.
- Tiếp tục học trường nào.
- Ai là người đưa đón và chăm sóc hằng ngày.
- Cách bảo đảm chăm sóc y tế.
- Thời gian để người còn lại thăm nom.
- Phương án xử lý khi người nuôi con đi công tác hoặc gặp vấn đề sức khỏe.
Quyền nuôi con được xác định thế nào theo từng độ tuổi?
Con dưới 36 tháng tuổi
Nguyên tắc chung là con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi. Tuy nhiên, đây không phải quyền ưu tiên tuyệt đối.
Theo hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, người mẹ có thể bị xác định không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con nếu thuộc một trong các trường hợp:
- Mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh nặng, không thể tự chăm sóc bản thân hoặc trực tiếp chăm sóc con.
- Thu nhập hằng tháng thấp hơn một nửa mức lương tối thiểu vùng nơi cư trú và không có tài sản khác để nuôi con.
- Không có khoảng thời gian tối thiểu để trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con.
Tuy nhiên, nếu điều kiện của người cha cũng không tốt hơn người mẹ thì Tòa án vẫn có thể giao con cho mẹ trực tiếp nuôi.
Con từ đủ 36 tháng đến dưới 7 tuổi
Trong độ tuổi này, cha và mẹ không mặc nhiên được ưu tiên. Tòa án áp dụng đầy đủ các tiêu chí về điều kiện chăm sóc, sự gắn bó, môi trường sống và lợi ích tổng thể của con. Đây thường là nhóm tuổi có nhiều tranh chấp vì cả hai bên đều có quyền đưa ra chứng cứ chứng minh điều kiện nuôi dưỡng của mình.
Con từ đủ 7 tuổi trở lên
Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Việc lấy ý kiến phải thân thiện, phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và không được tiến hành trước mặt cha hoặc mẹ để tránh gây áp lực. Cha mẹ không được ép buộc, đe dọa, hứa hẹn vật chất hoặc hướng dẫn con trả lời theo mong muốn của mình. Nguyện vọng của trẻ được xem xét cùng các điều kiện khác, không quyết định hoàn toàn người được giao quyền nuôi.
Bằng chứng giành quyền nuôi con cần chuẩn bị
Chứng cứ nên được thu thập sớm, sắp xếp theo từng nhóm và gắn trực tiếp với các tiêu chí Tòa án xem xét.
Chứng cứ về thu nhập và tài chính
Có thể sử dụng:
- Hợp đồng lao động, quyết định bổ nhiệm hoặc xác nhận công tác.
- Bảng lương, sao kê tài khoản ngân hàng.
- Giấy đăng ký hộ kinh doanh, báo cáo doanh thu.
- Hợp đồng cho thuê tài sản hoặc giấy tờ chứng minh nguồn thu hợp pháp.
- Chứng từ về chi phí sinh hoạt, học tập và chăm sóc con.
Người làm nghề tự do nên chuẩn bị sao kê, hợp đồng dịch vụ, hóa đơn hoặc xác nhận thu nhập thay vì chỉ khai bằng lời nói.
Chứng cứ về chỗ ở
Tài liệu có thể gồm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy tờ sở hữu nhà, hợp đồng thuê nhà, xác nhận cư trú hoặc hình ảnh thực tế về nơi trẻ sẽ sinh sống.
Chứng cứ về quá trình trực tiếp chăm sóc con
Cha hoặc mẹ có thể chuẩn bị:
- Hồ sơ khám chữa bệnh thể hiện người đưa con đi khám.
- Thông tin trao đổi với giáo viên.
- Phiếu đón trẻ hoặc hồ sơ học tập.
- Hình ảnh sinh hoạt gia đình.
- Tin nhắn liên quan đến việc chăm sóc con.
- Lời khai của giáo viên, người thân hoặc người trực tiếp chứng kiến.
Chứng cứ về điều kiện bất lợi của bên còn lại
Trong trường hợp cần thiết, có thể cung cấp tài liệu chứng minh hành vi bạo lực, bỏ mặc con, nghiện chất kích thích, vi phạm pháp luật hoặc thường xuyên cản trở quyền lợi của trẻ. Chứng cứ phải được thu thập hợp pháp, xác định rõ nguồn gốc và có liên quan trực tiếp đến việc chăm sóc con. Việc xâm nhập trái phép tài khoản, cắt ghép nội dung hoặc tạo chứng cứ giả có thể gây bất lợi cho chính người cung cấp.
Thủ tục yêu cầu giành quyền nuôi con khi ly hôn
Bước 1: Xác định yêu cầu nuôi con
Trong đơn ly hôn, người yêu cầu cần ghi rõ:
- Họ tên và ngày sinh của từng người con.
- Người đang trực tiếp chăm sóc con.
- Yêu cầu được trực tiếp nuôi con.
- Mức cấp dưỡng đề nghị.
- Căn cứ chứng minh yêu cầu phù hợp với lợi ích của con.
Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ
Hồ sơ thường gồm:
- Đơn khởi kiện ly hôn hoặc đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn.
- Bản chính giấy chứng nhận kết hôn.
- Giấy tờ tùy thân và tài liệu về nơi cư trú.
- Bản sao giấy khai sinh của con.
- Tài liệu về tài sản nếu có yêu cầu chia tài sản.
- Toàn bộ chứng cứ liên quan đến quyền nuôi con.
Bước 3: Nộp hồ sơ tại Tòa án có thẩm quyền
Từ ngày 1/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các tranh chấp và yêu cầu về hôn nhân gia đình theo Luật số 85/2025/QH15. Đối với ly hôn đơn phương, hồ sơ thông thường được nộp tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc. Đối với thuận tình ly hôn, hai bên có thể nộp tại Tòa án nhân dân khu vực nơi một trong hai người cư trú hoặc làm việc.
Bước 4: Tham gia hòa giải và cung cấp chứng cứ
Trong quá trình giải quyết, Tòa án tiến hành hòa giải, lấy lời khai và yêu cầu các bên cung cấp tài liệu. Trường hợp cần thiết, Tòa án có thể xác minh điều kiện chỗ ở, công việc hoặc môi trường chăm sóc con.
Bước 5: Tham gia phiên tòa
Tại phiên tòa, mỗi bên cần trình bày rõ phương án nuôi con, chứng cứ kèm theo và lập luận vì sao phương án của mình bảo đảm tốt hơn quyền lợi của trẻ.
Có thể thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn không?
Sau khi bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực, cha mẹ vẫn có thể yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con.
Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình, Tòa án có thể chấp nhận thay đổi khi:
- Cha mẹ có thỏa thuận mới phù hợp với lợi ích của con.
- Người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con.
Khi con từ đủ 7 tuổi, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Nếu cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện, Tòa án có thể giao con cho người giám hộ theo quy định. Tranh chấp thay đổi người trực tiếp nuôi con được giải quyết tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền. Theo quy định về thẩm quyền theo lãnh thổ, trường hợp cá nhân hoặc tổ chức yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con, Tòa án nơi người con đang cư trú có thẩm quyền giải quyết.
Người không trực tiếp nuôi con có quyền và nghĩa vụ gì?
Người không trực tiếp nuôi con vẫn có các quyền và nghĩa vụ sau:
- Tôn trọng quyền của con được sống cùng người trực tiếp nuôi.
- Thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng.
- Thăm nom, chăm sóc và giáo dục con.
- Không lạm dụng việc thăm nom để gây ảnh hưởng xấu đến việc nuôi dưỡng trẻ.
Người trực tiếp nuôi con và các thành viên trong gia đình không được tự ý cản trở quyền thăm nom hợp pháp. Trường hợp việc thăm nom gây ảnh hưởng xấu đến con, người trực tiếp nuôi có thể yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom.
Dịch vụ luật sư giành quyền nuôi con của Luật sư Minh Long
Tranh chấp quyền nuôi con không chỉ liên quan đến thủ tục tố tụng mà còn tác động trực tiếp đến tâm lý và cuộc sống lâu dài của trẻ. Việc chuẩn bị hồ sơ thiếu định hướng có thể khiến chứng cứ quan trọng không được trình bày đúng thời điểm hoặc không chứng minh được giá trị pháp lý.
Luật sư Minh Long cung cấp dịch vụ tư vấn, giành và bảo vệ quyền nuôi con, gồm:
- Phân tích điều kiện nuôi con của từng bên.
- Đánh giá ưu điểm, hạn chế và rủi ro pháp lý.
- Hướng dẫn thu thập, sắp xếp chứng cứ.
- Soạn đơn ly hôn và yêu cầu giao quyền nuôi con.
- Xây dựng phương án cấp dưỡng, thăm nom.
- Tham gia hòa giải và thương lượng giữa cha mẹ.
- Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp tại Tòa án.
- Thực hiện thủ tục thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn.
Luật sư Minh Long xác định quyền nuôi con, cấp dưỡng, ly hôn thuận tình, ly hôn đơn phương và đại diện tham gia tố tụng là những nội dung thuộc phạm vi dịch vụ hôn nhân gia đình. Thông tin vụ việc được tiếp nhận theo định hướng kín đáo và bảo mật.
Giành quyền nuôi con khi ly hôn không phụ thuộc duy nhất vào thu nhập, tài sản hoặc giới tính của cha mẹ. Tòa án đánh giá toàn diện khả năng chăm sóc, sự gắn bó, môi trường sống, quyền duy trì quan hệ với cả cha mẹ và nguyện vọng của trẻ. Người có yêu cầu nên chuẩn bị chứng cứ sớm, xây dựng phương án chăm sóc cụ thể và tránh những hành vi gây tổn thương tâm lý cho con. Khi tranh chấp phức tạp hoặc đối phương không hợp tác, luật sư hôn nhân gia đình có thể hỗ trợ đánh giá hồ sơ, xây dựng lập luận và bảo vệ quyền lợi hợp pháp tại Tòa án.
Liên hệ Luật sư Minh Long để được tư vấn kín đáo, đánh giá điều kiện nuôi con và xây dựng phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp với từng hoàn cảnh gia đình.
