Chia tài sản chung khi ly hôn thường là vấn đề phức tạp, đặc biệt khi vợ chồng có nhà đất, tiền tiết kiệm, cổ phần, tài sản kinh doanh hoặc khoản vay chưa thanh toán. Không ít người cho rằng tài sản sau ly hôn luôn được chia đều 50/50. Tuy nhiên, pháp luật còn xem xét công sức đóng góp, hoàn cảnh của mỗi bên, lỗi vi phạm nghĩa vụ vợ chồng và quyền lợi của con. Việc chuẩn bị chứng cứ về nguồn gốc, thời điểm hình thành và quá trình sử dụng tài sản có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả giải quyết. Vì vậy, các bên cần xác định rõ tài sản chung, tài sản riêng và nghĩa vụ tài chính trước khi đưa ra yêu cầu tại Tòa án.
Tài sản chung của vợ chồng gồm những gì?
Theo Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản chung của vợ chồng bao gồm tài sản được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân. Nguồn hình thành có thể từ lao động, sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức và các khoản thu nhập hợp pháp khác.
Tài sản được thừa kế chung, tặng cho chung hoặc được hai bên thỏa thuận là tài sản chung cũng thuộc khối tài sản chung. Quyền sử dụng đất có được sau khi kết hôn thường được xác định là tài sản chung, trừ trường hợp được thừa kế riêng, tặng cho riêng hoặc mua hoàn toàn bằng tài sản riêng. ài sản chung thường gặp gồm:
- Nhà ở và quyền sử dụng đất: Được mua, nhận chuyển nhượng hoặc tạo lập bằng thu nhập chung trong thời kỳ hôn nhân.
- Tiền gửi và khoản tiết kiệm: Tiền lương, tiền thưởng, doanh thu kinh doanh hoặc thu nhập khác được tích lũy trong thời kỳ hôn nhân.
- Ô tô, xe máy và tài sản có giá trị: Tài sản được mua bằng tiền chung, kể cả trường hợp chỉ một người đứng tên đăng ký.
- Cổ phần và phần vốn góp: Phần vốn được hình thành bằng tài sản chung hoặc thu nhập của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân.
- Hoa lợi, lợi tức: Tiền thuê nhà, lợi nhuận đầu tư hoặc lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân, trừ trường hợp pháp luật hoặc thỏa thuận có quy định khác.
- Tài sản được tặng cho hoặc thừa kế chung: Tài sản mà người tặng cho hoặc người để lại di sản xác định dành cho cả hai vợ chồng.
Tài sản chung thuộc sở hữu chung hợp nhất của vợ chồng. Hai bên bình đẳng trong việc chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản, không phụ thuộc người nào trực tiếp tạo ra thu nhập.
Tài sản đứng tên một người có phải tài sản chung không?
Tên trên giấy chứng nhận hoặc giấy đăng ký không phải căn cứ duy nhất để xác định tài sản chung hay tài sản riêng. Tòa án còn xem xét thời điểm hình thành, nguồn tiền thanh toán, nội dung tặng cho và thỏa thuận của vợ chồng. Ví dụ, căn nhà được mua sau khi kết hôn bằng tiền lương và thu nhập của hai bên có thể là tài sản chung, dù giấy chứng nhận chỉ đứng tên chồng hoặc vợ. Người cho rằng đây là tài sản riêng phải cung cấp chứng cứ chứng minh nguồn tiền riêng hoặc căn cứ xác lập quyền sở hữu riêng.
Khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình quy định rằng, khi không có căn cứ chứng minh tài sản đang tranh chấp là tài sản riêng, tài sản đó được coi là tài sản chung. không nên kết luận tài sản thuộc riêng một người chỉ dựa vào tên ghi trên giấy tờ.
Những tài sản nào không bị chia khi ly hôn?
Tài sản riêng của vợ hoặc chồng về nguyên tắc vẫn thuộc quyền sở hữu của người đó. Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình xác định tài sản riêng có thể bao gồm:
- Tài sản có trước khi đăng ký kết hôn;
- Tài sản được thừa kế riêng trong thời kỳ hôn nhân;
- Tài sản được tặng cho riêng;
- Tài sản được chia riêng trong thời kỳ hôn nhân;
- Tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu của mỗi người;
- Tài sản được hình thành từ tài sản riêng;
- Tài sản khác được pháp luật xác định thuộc sở hữu riêng.
Chủ sở hữu tài sản riêng phải có tài liệu chứng minh nguồn gốc tài sản. Chứng cứ có thể là hợp đồng mua bán trước hôn nhân, văn bản tặng cho riêng, di chúc, văn bản khai nhận di sản, sao kê ngân hàng hoặc thỏa thuận tài sản vợ chồng. ợp tài sản riêng đã được nhập vào khối tài sản chung thì việc phân chia thực hiện theo thỏa thuận hoặc quy định về tài sản chung. Nếu tài sản riêng và tài sản chung bị trộn lẫn, người có tài sản riêng có thể yêu cầu thanh toán phần giá trị đã đóng góp.
Nguyên tắc chia tài sản chung khi ly hôn
Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định vợ chồng được quyền tự thỏa thuận về việc phân chia tài sản. Tòa án chỉ giải quyết khi hai bên không đạt được thỏa thuận và có yêu cầu phân chia. Nếu vợ chồng đã lập thỏa thuận hợp pháp về chế độ tài sản trước khi kết hôn, việc phân chia trước hết được thực hiện theo nội dung thỏa thuận. Những nội dung không được thỏa thuận, không rõ ràng hoặc bị tuyên vô hiệu mới được giải quyết theo chế độ tài sản luật định.
Ưu tiên sự thỏa thuận của vợ chồng
Hai bên có thể thỏa thuận về:
- Danh sách tài sản chung và tài sản riêng.
- Giá trị của từng tài sản.
- Người tiếp tục sở hữu hoặc sử dụng tài sản.
- Khoản tiền chênh lệch cần thanh toán.
- Trách nhiệm thực hiện các khoản nợ.
- Thời hạn bàn giao nhà đất, phương tiện hoặc giấy tờ.
Thỏa thuận giúp các bên chủ động lựa chọn phương án phù hợp và hạn chế tranh chấp kéo dài. Đối với nhà đất và tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, văn bản thỏa thuận cần đáp ứng quy định về hình thức, công chứng và đăng ký biến động.
Chia đôi nhưng không mặc nhiên là 50/50
Pháp luật quy định tài sản chung về nguyên tắc được chia đôi nhưng phải tính đến nhiều yếu tố. Vì vậy, “chia đôi” được hiểu là điểm xuất phát để Tòa án cân nhắc, không phải mọi vụ án đều áp dụng tỷ lệ bằng nhau tuyệt đối. Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP hướng dẫn bốn nhóm yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ phân chia. Văn bản này hiện vẫn còn hiệu lực.
Hoàn cảnh của mỗi bên sau khi ly hôn
Tòa án có thể xem xét tình trạng sức khỏe, khả năng lao động, tài sản hiện có, khả năng tạo thu nhập và trách nhiệm chăm sóc các thành viên trong gia đình. Bên gặp nhiều khó khăn hơn sau khi ly hôn có thể được phân chia phần tài sản lớn hơn hoặc được ưu tiên nhận loại tài sản cần thiết để ổn định cuộc sống. Việc ưu tiên vẫn phải phù hợp với thực tế và quyền lợi hợp pháp của bên còn lại.
Công sức đóng góp vào khối tài sản chung
Công sức đóng góp không chỉ được tính bằng tiền. Việc chăm sóc con, làm công việc nội trợ, quản lý gia đình hoặc hỗ trợ người còn lại làm việc, kinh doanh cũng được pháp luật ghi nhận. Người ở nhà chăm sóc gia đình mà không trực tiếp tạo ra thu nhập vẫn được xem là có đóng góp. Trường hợp một bên có công sức nổi bật trong việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản, Tòa án có thể xem xét phân chia cho bên đó tỷ lệ cao hơn.
Bảo vệ hoạt động nghề nghiệp và kinh doanh
Khi tài sản chung đang được một bên sử dụng để hành nghề hoặc kinh doanh, Tòa án có thể ưu tiên giao tài sản cho người đang trực tiếp sử dụng. Ví dụ, một bên đang sử dụng ô tô để kinh doanh vận tải hoặc quản lý cửa hàng bằng tài sản chung có thể được tiếp tục nhận tài sản. Người nhận tài sản có giá trị lớn hơn phần được hưởng phải thanh toán phần chênh lệch cho bên còn lại.
Việc bảo vệ hoạt động kinh doanh không được làm ảnh hưởng đến điều kiện sống tối thiểu của người kia và các con.
Lỗi vi phạm quyền và nghĩa vụ vợ chồng
Tòa án có thể xem xét lỗi của một bên nếu hành vi đó vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ vợ chồng và dẫn đến ly hôn. Các hành vi như bạo lực gia đình, không chung thủy, cố tình phá tán tài sản hoặc không thực hiện trách nhiệm với gia đình có thể được xem xét khi xác định tỷ lệ phân chia. Tuy nhiên, bên đưa ra yêu cầu cần có chứng cứ hợp pháp chứng minh hành vi vi phạm và hậu quả của hành vi đó.
Ưu tiên chia bằng hiện vật
Tài sản chung trước hết được xem xét chia bằng hiện vật. Khi không thể chia trực tiếp, Tòa án có thể giao tài sản cho một bên và buộc bên đó thanh toán phần giá trị chênh lệch cho người còn lại. Giá trị tài sản được xác định theo giá thị trường tại thời điểm giải quyết sơ thẩm vụ việc. Nếu hai bên không thống nhất được giá, Tòa án có thể thực hiện thủ tục định giá hoặc yêu cầu tổ chức có chức năng thẩm định giá.
Bảo vệ quyền lợi của vợ và con
Khi phân chia tài sản, Tòa án phải bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của vợ, con chưa thành niên và người con đã thành niên nhưng mất khả năng lao động, không có tài sản tự nuôi mình. Đối với ngôi nhà là chỗ ở duy nhất, người trực tiếp nuôi con có thể được ưu tiên nhận nhà nếu có nhu cầu và có khả năng thanh toán phần giá trị tương ứng cho bên kia. Việc giao nhà không có nghĩa người trực tiếp nuôi con mặc nhiên được hưởng toàn bộ giá trị căn nhà.
Tài sản được cha mẹ tặng cho có phải chia không?
Việc có phải chia hay không phụ thuộc nội dung tặng cho. Nếu cha mẹ lập hợp đồng tặng cho riêng con mình thì tài sản thường được xác định là tài sản riêng. Nếu hợp đồng ghi tặng cho cả hai vợ chồng, tài sản được xác định là tài sản chung.
Tranh chấp thường xảy ra khi cha mẹ chỉ giao tiền hoặc giao đất bằng lời nói mà không có giấy tờ. Khi đó, Tòa án phải đánh giá lời khai, chứng từ chuyển tiền, hồ sơ cấp giấy chứng nhận và quá trình quản lý tài sản. Người cho rằng tài sản được tặng cho riêng cần chủ động thu thập chứng cứ. Việc chỉ trình bày rằng cha mẹ “cho riêng” thường chưa đủ để xác định quyền sở hữu.
Khoản nợ của vợ chồng được xử lý thế nào?
Khi giải quyết tài sản, Tòa án có thể xem xét cả nghĩa vụ chung và nghĩa vụ riêng. Nợ chung thường liên quan đến nhu cầu thiết yếu của gia đình, việc tạo lập tài sản chung hoặc giao dịch do hai bên cùng thỏa thuận. Nghĩa vụ đối với người thứ ba vẫn có hiệu lực sau khi vợ chồng ly hôn, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. y phục vụ mục đích cá nhân, không đáp ứng nhu cầu gia đình và không được bên còn lại đồng ý có thể được xem xét là nghĩa vụ riêng.
Khi có tranh chấp, cần thu thập:
- Hợp đồng vay và giấy nhận nợ;
- Sao kê chuyển tiền;
- Nội dung trao đổi về mục đích vay;
- Tài liệu chứng minh việc sử dụng tiền;
- Chứng cứ về sự đồng ý của người còn lại;
- Thông tin của bên cho vay.
Nếu quyền lợi của ngân hàng, chủ nợ hoặc người thứ ba liên quan trực tiếp đến tài sản tranh chấp, họ có thể được đưa vào tham gia tố tụng. ản chung được định giá như thế nào? Vợ chồng có thể tự thỏa thuận giá trị tài sản. Nếu không thống nhất, các bên có thể yêu cầu Tòa án tiến hành định giá theo trình tự tố tụng.
Theo hướng dẫn tại Thông tư liên tịch 01/2016, giá trị tài sản chung và tài sản riêng được xác định theo giá thị trường tại thời điểm giải quyết sơ thẩm vụ việc. bất động sản, giá giao dịch thực tế có thể khác bảng giá do cơ quan nhà nước ban hành. Kết quả định giá ảnh hưởng trực tiếp đến số tiền chênh lệch mà một bên phải thanh toán. Nếu phát hiện kết quả định giá không phù hợp hoặc có sai sót, đương sự cần trình bày ý kiến, cung cấp tài liệu về giá và đề nghị xử lý theo quy định tố tụng.
Hồ sơ yêu cầu chia tài sản chung khi ly hôn
Tùy từng vụ việc, người yêu cầu có thể phải chuẩn bị:
- Đơn yêu cầu giải quyết ly hôn và chia tài sản;
- Giấy chứng nhận kết hôn;
- Giấy tờ nhân thân của vợ chồng;
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà;
- Đăng ký xe và giấy tờ tài sản khác;
- Sao kê tài khoản ngân hàng;
- Hợp đồng góp vốn, hồ sơ doanh nghiệp;
- Hợp đồng vay, hợp đồng thế chấp;
- Văn bản tặng cho, khai nhận hoặc phân chia di sản;
- Thỏa thuận chế độ tài sản vợ chồng;
- Tài liệu chứng minh công sức đóng góp;
- Chứng cứ về hành vi che giấu hoặc tẩu tán tài sản;
- Tài liệu chứng minh hoàn cảnh và điều kiện nuôi con.
Không phải vụ việc nào cũng cần toàn bộ giấy tờ trên. Hồ sơ nên được rà soát theo từng tài sản, yêu cầu cụ thể và quan hệ với người thứ ba.
Quy trình giải quyết tranh chấp tài sản khi ly hôn
Bước 1: Liệt kê toàn bộ tài sản và nghĩa vụ
Các bên cần lập danh sách nhà đất, phương tiện, tiền gửi, cổ phần, tài sản kinh doanh và các khoản vay. Mỗi tài sản cần ghi rõ thời điểm hình thành, người đang quản lý, giấy tờ pháp lý và giá trị dự kiến.
Bước 2: Xác định tài sản chung và tài sản riêng
Nguồn tiền hình thành tài sản là căn cứ quan trọng. Người yêu cầu công nhận tài sản riêng cần chuẩn bị chứng cứ chứng minh. Tài sản không đủ căn cứ xác định là tài sản riêng có nguy cơ bị xem là tài sản chung.
Bước 3: Thương lượng phương án phân chia
Thỏa thuận nên xác định rõ người nhận tài sản, giá trị thanh toán chênh lệch, thời hạn bàn giao và trách nhiệm sang tên. Nếu thỏa thuận liên quan đến nhà đất, nội dung cần đáp ứng điều kiện về hình thức và đăng ký.
Bước 4: Nộp yêu cầu đến Tòa án có thẩm quyền
Yêu cầu chia tài sản có thể được giải quyết cùng vụ án ly hôn. Trong một số trường hợp, các bên cũng có thể yêu cầu giải quyết tài sản sau khi quan hệ hôn nhân đã chấm dứt. Thẩm quyền cụ thể cần được xác định theo nơi cư trú của đương sự, loại tranh chấp và vị trí bất động sản.
Bước 5: Cung cấp chứng cứ và tham gia định giá
Đương sự có trách nhiệm cung cấp tài liệu bảo vệ yêu cầu của mình. Trường hợp không thể tự thu thập, có thể đề nghị Tòa án hỗ trợ theo quy định. Tòa án có thể xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản khi các bên không thống nhất.
Bước 6: Xét xử và thi hành bản án
Bản án sẽ xác định tài sản thuộc về ai, tỷ lệ được hưởng và nghĩa vụ thanh toán chênh lệch. Sau khi bản án có hiệu lực, bên được thi hành có thể yêu cầu cơ quan thi hành án tổ chức thực hiện nếu bên còn lại không tự nguyện.
Luật sư Minh Long hỗ trợ chia tài sản khi ly hôn
Tranh chấp tài sản thường liên quan đến nhiều nhóm quy định về hôn nhân gia đình, dân sự, đất đai, doanh nghiệp và tố tụng. Chỉ một sai sót khi xác định nguồn gốc tài sản cũng có thể làm ảnh hưởng đáng kể đến quyền lợi của khách hàng.
Dịch vụ luật sư hôn nhân gia đình của Luật sư Minh Long hỗ trợ xác định, định giá và phân chia tài sản chung, đồng thời đại diện bảo vệ quyền lợi của khách hàng tại Tòa án. công việc có thể bao gồm:
- Rà soát nguồn gốc từng tài sản;
- Xác định tài sản chung và tài sản riêng;
- Đánh giá công sức đóng góp của các bên;
- Kiểm tra khoản vay và nghĩa vụ tài chính;
- Thu thập, hệ thống hóa chứng cứ;
- Tư vấn phương án thương lượng;
- Soạn thảo văn bản thỏa thuận tài sản;
- Chuẩn bị đơn và hồ sơ tố tụng;
- Tham gia định giá, xem xét tài sản;
- Đại diện và bảo vệ quyền lợi tại Tòa án;
- Hỗ trợ thi hành bản án và sang tên tài sản.
Mỗi vụ việc sẽ được đánh giá dựa trên hồ sơ thực tế. Luật sư không chỉ xác định tỷ lệ phân chia dự kiến mà còn phân tích rủi ro, thời gian và khả năng thực hiện phương án sau khi có phán quyết.
Chia tài sản chung khi ly hôn không đơn thuần là chia mỗi người một nửa. Tòa án phải xem xét nguồn gốc tài sản, công sức đóng góp, hoàn cảnh của mỗi bên, hoạt động nghề nghiệp, yếu tố lỗi và quyền lợi của con. Người đang có tranh chấp nên sớm kiểm tra giấy tờ, sao kê tài khoản, hồ sơ nhà đất và chứng cứ về nguồn tiền. Việc chuẩn bị đúng ngay từ đầu giúp hạn chế nguy cơ bỏ sót tài sản, xác định nhầm nghĩa vụ và đưa ra yêu cầu thiếu căn cứ.
Khi tài sản có giá trị lớn, liên quan đến nhà đất, doanh nghiệp, khoản vay hoặc người thứ ba, khách hàng có thể liên hệ Luật sư Minh Long để được tư vấn phương án phù hợp. Luật sư hỗ trợ từ giai đoạn xác định tài sản, thương lượng đến tham gia tố tụng và bảo vệ quyền lợi tại Tòa án.
Hotline tư vấn: 0969 19 2626
